facebook
Cushing Hastalığı

Cushing Sendromu / Hastalığı

Cushing sendromu, kortizolün anormal salınımı ile olmaktadır. Aynı zamanda, kortizol yada benzer steroidlerin (glukokortikoid) aşırı kullanımı ilede olabilir. Adrenal bezden aşrı salınmasıyla yada bir hastalığı tedavi ederken aşırı kortizol kullanımı organlara aynı hasarı yapar. Organlardaki bu etkinin hepsine birden Cushing sendromu denilir.

Kortizol normal bir hormon olup adrenal bezin dış kısımlarından salgılanır. Normal de kortizol vücudun strese ve değişikliğe karşı koymasına yardım eder. Vücuttaki besleyicileri hareketlendirir, enflamasyona vücudun yanıtın değiştirir, karaciğeri uyararak kan şererinin artmasına neden olur ve vücuttaki su miktarını kontrol eder. Kortizol üretimi adrenocorticotrophic hormon (ACTH) tarafından kontrol edilir bu hormonda hipofiz bezinden salgılanır. Böbrelk üstü (adrenal) bezi tarafından aşrı kortizol salınımı ya ACTH’ın aşırı salınımına bağlıdır yada ACTH’tan başımsız olarak fazla üretilir.
Hastalığın sıklığı

  1. Her yıl milyonda 10-15 hasta bu hastalıktan muzdarip olur.
  2. Vakaların % 70 kadarı yetişkindir.
  3. Cushing sendromu genellikle 20-50 yaş arasını etkiler vakaların yaklaşık %70 kadarı kadındır

Altta yatan sebepler

Hipofiz adenomu-Cushing hastalığı
Hipofiz adenomlerı hipofiz bezinin iyi huyulu adenomları olup burada aşırı ACTH salınımı aşırı kortizol salınımına neden olur. Hastalrın çoğunda tek adenom vardır. İlk kez 1912 yılında beyin cerrahı Harvey Cushing tarafından kendi kitabı ‘The Pituitary Body and its Disorders’ da  tarif edilmiştir, ve Cushing hastalığının spontan Cushing sendromunun % 60 ila 70’ini yaptığı bilinmektedir.

Ektopik ACTH Sendromu
Bazı iyi huylu veya kötü huylu (malign, kanser) tümörler tarafında hipofiz bezi dışında ACTH salınmının olması halidir. Olguların % 50’sinden fazlasını Akciğer tümörleri yapar. Diğer ACTH salgılayan tümörler; timoma, pankreatik islet hücreli tümör ve tiroidin medüller kanseridir.

Adrenal (böbreküstü) tümörler
Adrenal (böbreküstü) bezdeki  adrenal tümör gibi bir anormallik Cushig sendromuna neden olabilir.en sık rastlanılan iyi huylu olan adrenal adenomlardır ve aşırı kortizol salgılarlar.
Adrenokortikal karsinomlar yada adrenal kanserler Cushing sendromunun en az sebepleridir. Kanser hücreleri aşırı adrenal kortikal hormonlar üretirler bunlar kortizol ve adrenal androjenlerdir. Adrenokortikal karsinomlar aşrı hormon ürettikleri için tablo süratle ilerler.

Ailesel Cushing Sendromu
Cushing sendromunun çoğu genetik değildir. Fakat bazı hastalar genetik olarak bir veya birden fazla bezde tümör oluşturma yatkınlığına sahiptir.pigmente mikronodüler adrenal hastalığında çocuk yada genç erişkinlere böbreküstü bezinde ACTH salgılayan birkaç tümör oluşur. Multibl endokrin neoplazileri tip 1 de (MEN 1) paratiroid bez, pankreas ve hipofizde tümörler vardır.MEN 1 sendromunda Cushing sendromu hipofiz, ektopik yda adrenal tümöre başlı olabilir.

Risk faktörleri

Obesite, tip 2 diyabet, kan şekerinin zor kontrol edilmesi ve y,ksek kan basıncı bu hastalığın gelişme riskini artırır.
Cushing sendromunda/hastalığında muhtemel şikayet ve bulgular:

  1. Yüzde kilo artışı (ay dede yüzü)
  2. Boyunda kilo alışı
  3. Boynun arkasında ensede kilo alışı (bufalo boynu)
  4. Deri değişiklikleri çabuk morarma, mor çizgiler (stria)
  5. Kırmızı yuvarlak yüz (plethora)
  6. Yüzde, boyunda, gögüsde, karında ve bacaklarda aşırı kıllanma, (hirşutizm)
  7. Kadın kelliği
  8. Genel gücsüzlük  ve halsizlik
  9. Bulanık görme
  10. Vertigo
  11. Kas güçsüzlüğü
  12. Kadınlarda adet düzensizliği veya olmaması (amenore)
  13. Doğurganlık yada seks isteğinde (libido) azalma
  14. Hipertansiyon
  15. Geç yara iyileşmesi
  16. Diyabetes mellitus (şeker hastalığı)
  17. Şiddetli depresyon
  18. Aşırı duygusal değişiklikler

Teşhis

Cushing sendromunun teşhisi, anemnez, muayene ve kortizolün ölçümününde olduğu laboratuar testler ile yapılır. Eski ve yeni fotoğrafların karşılaştırılmasıda işe yarar.
Artmış kortizol seviyesini değerlendirmek için aşağıdaki testler yapılmalıdır:

  1. Düşük Doz Deksametazon süpresyon testi: bu test adrenal bezin ACTH’a olan cevabını ölçmek için kullanılır ve 40 yıldır kullanılır. Bu testte 1mg gibi düşük doz dekametazon gibi kortizol benzeri ilaç gece saar 11:00 da alınır ve sabah alınan kanda kortizol seviyesine bakılır. Normal kişilerde kortizol düzeyi ACTH seviyesi baskılandığı için kortizol düzeyi oldukça düşük çıkar (<1.8 mg/dl). Cushing sendromlu hastalarda kortizol seviyesi iyi ve hatta yikselmiştir. Bu katı kuralı kullanınca Cushing senromu tanısı % 95-97 oranında doğru olarak konulur. Buna rağmen Cushig sendromu olupta kortizol seviyesi çok düşen hastalarda olabilir.
  2. 24 saatlik idrar testi: bu test ile 24 saatlik idrarda kortizol seviyesine bakılır.seviye 50 ila 100 mikrogramdan daha yüksek olarak çıkarsa Cushing senromundan şüphelenilir. Cushing hastalrının çoğunda yüksek olmasına rağmen, hafif Cushing sendromlu hastalarda da y,ksek olabildiği gibi Cushing senromlu hastalarda çok d,şük seviyelerde serbes idrar kortizol seviyesi yakalanabilir.
  3. Gece tükrük kortizolü: bu göreceli olarak yeni bir testtir. Gece saat 1100 ile gece yarısı arasındaki tükrük kortizol seviyesi bu hastalarda yüksek olarak çıkar. Normalde gecenin bu saatlerinde normal kişilerde korizol seviyesi çok düşük iken Cushing sendromlu hastalarda bu zaman diliminde herzaman yüksektir. Tükrüğün toplanması toplama tüplerine yapılır. Hasta için yapılması kolaydır birçok kez yapılabilir. Doğru uygulandığında bu testin tanı koydurmadaki güvenilirliği %93-100 rasındadır.

Cushig sendromu tanısı konulduktan sonra aşırı kortizol seviyesinin sebebi bulunmalıdır. İlk basmak ACTH seviyesine bakmaktır. ACTH salgılayan tümörü olan hastalarda ACTH seviyesi yüksek yada normaldir. Sadece adrenal tümör nedeniyle yüksek kortizollü hasta ise ACTH seviyesi çok aşağıdadır.
Asıl ayırıcı tanıda zorluk yaratan hastalar hipofizdeki mikroadenomdan ACTH salgılayan tümörler ile hipofiz dışı ACTH salgılayan tümörleri birbirinden ayırmaktır. ACTH salgılayan tümörü olan hastaların mene hepsinde sıklıla çok küçük hipofiz lezyonu vardır.

  1. MRI: hipofiz bezinin MRI tetkiki kontrastlı (gadoliniumlu) yapılmalıdır. Belirgin bir hipofiz tümörü ise (>5 mm) MRI da görülebilir. Eğer klinikte uyuyorsa daha ileri test yapmaya gerek yoktur.
  2. Petrozal sinüs örneklemesi: bu test sadece hipofizin sağındanmı yoksa solundanmı ACTH daha fazla gelmekte olduğunu ayırmak ve aynı zamanda eşit oranda geliyorsa hipofiz dışıACTH salgılayan adenom varlığının ayırımı için kullanılır, bu test Cushing sendromu tanısı konulduktan sonra hipofiz MRI da yeterli görüntü sağlanamıyorsa. ACTH ve diğer hipofiz hormonları sistemik dolaşıma perrozal sinüs denilen beynin toplar damarı tarafında sistemik dolaşıma verilir. Bu islem esnasında inferior petrozal sinüs içinde örnek alınır. Önce her iki petrozal sinüse kateterler yerleştirildikten (kateterler seldinger tekniği ile her iki femoral venden girilip konulu) sonra kortikotropin salgılatıcı hormon verilip aynı anda 2, 5 ve 10. Dakikada örnekler alınır. Bu test tecrübeli radyolojisi olan kliniklerde yapılmalıdır.bu test %95-98 oranında tanı koydurucudur.

Cushing sendromunda tedavi
Tedavi sebep ortaya konulduktan sonra yapılır ve cerrahi, radyoterapi, kemoterapi yada kortizolü inhibe eden ilaçlar gerekebilir. Eğer kortizol kullanımı ile olan bir olay ise doktor diğer hastalığın tedavisi için gereken kortizolün miktarını düşürerek tedaviye yardımcı olabilir. Kontrol sağlandıktan sonra  ilaç dozu ayarlanabilir.

Cushing hastalığında tedavi
Cushing hastalığı için optimal tedavi adenomun mikrocerrahi yöntemle çıkarılmasıdır hastalıktan kurtulma oranı % 80 civarındadır. Ameliyat transnazal transsphenoidal (burundan girilerek, dışarda iz bırakmadan) yolla yapılır. Kısmi hipofiz bezinin çıkarılması (subtotal hipofizektomi) ameliyatı adenomu belli olmayan hastalarda uygulanabilir.
Ameliyat sonrasında ACTH seviyesi normalin altına düşer. Bu düşüş normal olup hastaya sentetik kortizol (prednizon, hidrokortizon) normale dönünceye kadar verilebilir. Bir çok hasta bu replasman tedavisini 1-2 yıl kadar kullanır, bazılarıda ömür boyu almak zorunda kalır.

Cerrahi yapılamayan veya tamamen çıkarılamayan adenom yada karsinomlarda 6 hafta süre ile radyoterapi uygulanması erişkinlerde % 40-50 çocuklarda % 85 düzelme sağlamaktadır.

Stereotaktik radyocerrahi ACTH salgılayan adenomlarda etkinliği olduğu tespit edilmiştir. Hastalığın ve adenomun kontrol alındığı son yayınlarda gösterilmiştir. Fakat yakın takip gerekir ve görme sinirine ve normal hipofize zarar verme olasılığı vardır.

Bu yazıdaki bilgiler genel bilgi vermek amacı ile hazırlanmış olup bir doktordan alınan bilgilerin yerine kullanılamaz.

© Buradaki bilgilerin herhangi bölümü veya tamamı Prof. Dr Ersin Erdoğan’ın müsaadesi olmadan kullanılamaz veya çoğaltılamaz

Beştepe Mah. Yaşam Cad. Neorama Plaza A Blok No:13/92 Söğütözü • Tel : (312) 425 80 32 • Mobil : (530) 926 4141 International Contacts
Her Hakkı Saklıdır © 2013 beyincerrahisi.org Web Tasarim: AdaNET epilepsicerrahisi.com | trigeminalnevralji.net